Nga Odise Plaku
Vëllimi poetik “Pesha e mbijetesës” i Mehdi Krasniqi mund të lexohet si një udhëtim i brendshëm dhe kolektiv që nis nga plagët e luftës dhe përfundon në një reflektim të qetë mbi harresën. Nuk është thjesht një përmbledhje poezish, por një strukturë e menduar si një proces shpirtëror, ku çdo cikël shërben si një stacion i ndërmjetëm në rrugën nga trauma drejt vetëdijes.
Në fillim qëndron kujtesa – jo si një akt nostalgjik, por si një detyrim moral. Poeti nuk kujton për të rikthyer të shkuarën, por për të mos lejuar zhdukjen e saj. Në vargje të shkurtra, të ngjeshura dhe të ftohta në ton, ai ndërton një atmosferë ku lufta nuk përshkruhet me patos, por me një qetësi që e bën edhe më tronditëse. Imazhe si shtëpia e kthyer në hi, dimri që mbulon gjithçka, apo zërat e koduar të prindërve, krijojnë një botë ku frika është bërë gjuhë e përditshme. Në këtë univers poetik, edhe humbja më e madhe shprehet me pak fjalë, duke e bërë dhimbjen më të rëndë dhe më të vërtetë.
Në ciklin e parë, “Kujtesë”, poeti vendos themelet e kësaj bote poetike. Poezitë këtu funksionojnë si dëshmi, si fragmente të një historie që nuk mund dhe nuk duhet të harrohet. Në poezinë hapëse, atmosfera e ftohtë përkufizon gjendjen shpirtërore:
“Dita e parë e dimrit
Rrugë të humbura para derës.”
Ky imazh i ngrirë nuk është vetëm natyror; ai shndërrohet në metaforë të një bote të paralizuar nga frika. Në të njëjtin cikël, në poezinë ku përshkruhet shkatërrimi i shtëpisë, vargu lapidar:
“Shtëpia e paraluftës
dy grushte hi”
përmbledh në mënyrë të përkryer zhdukjen e një universi të tërë familjar dhe identitar. Ndërkohë, në një nga poezitë më të fuqishme të këtij cikli, ku kujtesa lidhet me arsimin dhe identitetin kombëtar, poeti shkruan:
“Të parin e vranë mësuesin e shqipes
deshën ta lënë shkollën jetim.
Gabuan. Lanë veten pa varr…”
Këtu kujtesa merr përmasë rezistence: ajo bëhet mënyra e vetme për të mbijetuar si kolektiv. Kulmi emocional i ciklit arrihet në poezinë e fundit, ku vargjet rrjedhin si një listë plagësh:
“E kujtoj këmishën e motrës shpuar me tridhjetë plumba…
E kujtoj djepin që e përkundte era me një foshnje të masakruar.”
dhe përmbyllen me thirrjen e zhveshur nga çdo figurë:
“Oh, nënë!”
Pas kësaj peshe të rëndë, cikli “Letra të përmallshme” sjell një ndryshim tonal, duke e kthyer zërin poetik nga kolektiv në intim. Në poezinë “Refugjati”, përvoja e mërgimit shfaqet si një boshllëk i thellë ekzistencial:
“Në tendë refugjati kujtoj mërzinë e nënës
dhe hijen e shtëpisë kthyer përmbys.”
Shtëpia tashmë nuk ekziston më si realitet – ajo është vetëm “hije”, një kujtim i përmbysur. Ndjenja e shkëputjes arrin përqendrimin e saj në vargun:
“S’ka si vdekja në tokën tënde…”
Një pohim i thjeshtë, por që përmbledh tragjedinë e njeriut të zhvendosur.
E njëjta ndjenjë thellohet në poezinë “Ti je e pavdekshmja ime”, ku figura e nënës merr dimension universal. Në vargjet:
“Të kam shkruar dhjetra letra
ndonëse jo të gjithat i ke lexuar”
ndjejmë një dialog të ndërprerë, një komunikim që vazhdon përtej mungesës. Ndërsa kujtimi konkret:
“për djepin që e përkundje me njërën dorë
teksa me tjetrën ndizje zjarrin herët në mëngjes”
e ngre figurën e nënës në simbol të sakrificës dhe qëndrueshmërisë. Poezia përmbyllet me një ndjenjë të thellë pendese:
“dridhem nga frika që më është futur në palcë
nëse nuk kam arritur ‘me të dashtë’ sa duhet, nanë…”
Nga dashuria filiale, rrëfimi kalon natyrshëm në dashurinë bashkëshortore në ciklin “Përmallim”, konkretisht në poezinë (Letër gruas sime), ku përmallimi bëhet përvojë trupore:
“Është i mërzitshëm përmallimi im
shumë më shumë se një vdekje…”
dhe më tej:
“rrjedh si gjak
pikon në rroba të trupit.”
Këtu ndjenja nuk është abstrakte – ajo materializohet, bëhet plagë e gjallë.
Pas këtij intensiteti emocional, cikli “Mençuri” sjell një kthesë reflektive. Në një nga poezitë aforistike, poeti shkruan:
“Me duar të pështyra
nuk gjen vrimën e gjilpërës.
Duhen sy të shqiponjës së artë
që shohin imtësitë e vrimës.”
Kjo është një metaforë e qartë për përvojën dhe kthjelltësinë e nevojshme për të kuptuar jetën. Por kjo “mençuri” nuk është e qetë – ajo shpesh shoqërohet me ironi, si në vargjet:
“Gjilpërës nuk i duhet vrima sa për një pe…
edhe njeriu është mishngrënës.”
Në ciklin “Mjegullime”, kjo ironi dhe reflektim marrin trajtë më të errët dhe alegorike. Në poezinë ku mjegulla bëhet hapësirë ekzistenciale, lexojmë:
“Mjegull, bilbili i vetmuar nën trëndafil…
Një ofshamë dashnoreje dëgjohet në varreza të dashurive të nëmura.”
Ndërsa në një tjetër poezi, absurdi shpërfaqet në mënyrë groteske:
“Miza e kalit u fut gabimisht
nën bisht të pelës…
Pela u bë me damkë!”
dhe përmbyllet me një reflektim të errët:
“Në mjegull takon ujqërit.
Ose mbledh duart tua dhe ndiz një qiri…”
Kjo botë e paqartë vazhdon të thellohet në ciklin “Thatësi”, ku mungesa e shiut bëhet metaforë e mungesës shpirtërore:
“Retë s’duan të mblidhen mbi atdheun e metaforave të mia.
Toka çahet deri në asht.
Megjithatë njeriu nuk lutet për shi…”
Këtu drama nuk është më vetëm historike apo personale – është morale.
Në ciklin “Protokoll poetik”, poeti kalon në një ton kritik dhe ironik ndaj realitetit shoqëror. Në poezinë “Lexim mimikash”, ai shkruan:
“Lexuesit e mimikave
kuptojnë fjalorin e buzëve diplomatike
dhe humbasin kohë të shkruajnë gënjeshtra të besueshme.”
Ndërsa në “Dera e shtëpisë”, një imazh i thjeshtë shndërrohet në metaforë ekzistenciale:
“Dera e shtëpisë
e ngreh zvarr hijen e vet…
njeriu kurrë s’e di
mbetet në oborr
a futet në shtëpi.”
Kjo pasiguri përfundimtare përmbyllet në ciklin e fundit, “Fillim i harrimit”, ku toni bëhet më i qetë, më meditativ. Në një nga poezitë më përfaqësuese, poeti shkruan:
“Në fund të jetës
gjithçka që mbetet
është kujtim që nis të harrohet ngadalë…”
dhe në poezinë “Puls”:
“Kohë kujtimesh ia mat pulsin zemrës
dhe peshën e harrimit.”
Këtu rikthehet edhe titulli i librit si ide qendrore: kujtesa dhe harresa nuk janë të kundërta, por pjesë e së njëjtës peshë që njeriu mban gjatë jetës.
Në këtë mënyrë, i gjithë vëllimi ndërtohet si një hark i plotë emocional dhe filozofik: nga trauma e luftës në ciklin “Kujtesë”, te intimiteti i letrave, te reflektimi dhe ironia, e deri te pranimi i heshtur i harresës. Dhe në fund mbetet një e vërtetë e thjeshtë, por e rëndë:
të mbijetosh nuk do të thotë të shpëtosh –
por të jetosh duke mbajtur peshën e kujtesës.
FIGURAT LETRARE DHE GJUHA POETIKE
Mehdi Krasniqi përdor një gjuhë të thjeshtë, por semantikisht të dendur. Vargu i shkurtër, ritmi i fragmentuar dhe figuracioni konkret janë tiparet dalluese të poetikës së tij.
Figurat më të përdorura janë:
- Metafora: “akujt si shigjeta të armikut”, “zemra që mat peshën e harrimit”;
- Metonimia dhe simbolika: “djepi” për jetë, “oxhaku” për shtëpinë, “ffingël e nënës” për origjinë;
- Personifikimi: “qiriu djeg terrin”, “dera fle”, “hija ngreh dorë në mua”;
- Antiteza midis dritës dhe errësirës, ndërmjet jetës dhe harresës;
- Ironia poetike (në ciklet “Mençuri” dhe “Protokoll poetik”), për të denoncuar deformimin njerëzor.
Gjuha është e pastruar nga zbukurimet artificiale — shpesh tingëllon si fjalor i një kujtese kolektive, si fotografi verbale që s’ka nevojë për koment.
“Pesha e mbijetesës” vazhdon traditën e poezisë dëshmuese (Ali Podrimja, Azem Shkreli, Flora Brovina), por e risjell në një formë më lakonike, introspektive dhe universale.
Krasniqi e kthen traumën kombëtare në etikë poetike, duke mos kërkuar hakmarrje, por vetëdije. Ai i jep poezisë shqiptare të sotme një ton të ri — rrëfim i heshtur, por i thellë, ku fjala është dëshmi.
Vepra e dallon autori përmes:
- unitetit moral dhe estetik,
- vijës së qartë semantike nga kujtesa te harresa,
- aftësisë për të kombinuar realen me filozofikun, dhe
- gjuhës së kondensuar që e kthen çdo varg në ngrehinë kuptimore.
“Pesha e mbijetesës” është më shumë se një libër me poezi. Është kalvari poetik i kujtesës, përmallimit dhe mendimit shqiptar pas luftës. Nga vargjet tronditëse të ciklit Kujtesë deri te tonet e qeta të Fillimit të harrimit, Mehdi Krasniqi e udhëheq lexuesin në një udhëtim prej plagës te pajtimi, prej realitetit në reflektim.
Në fund, mbetet kuptimi që përshkon gjithë librin:
Të mbijetosh nuk do të thotë të shpëtosh, por do të thotë të mbash peshën e kujtesës.
ObserverKult
Leox edhe:
