Nga Fatbardhë Hasi
A po e lehtëson apo po e vështirëson Inteligjenca Artificiale (AI) jetën e gjeneratave të reja? Pyetja bëhet më tronditëse nëse shohim disa dekada përpara: çfarë do të ndodhë kur të mos ketë më njerëz që kanë jetuar në një botë pa AI, pa algoritme dhe pa makina që mendojnë e krijojnë në vendin tonë? Çfarë do të ndodhë me një brez që do ta njohë teknologjinë jo si ndihmë, por si pjesë të pandashme të ekzistencës?
Sot AI po ndryshon profesionet, mënyrën e marrjes së informacionit dhe mënyrën se si krijojmë. Qasja në dije është bërë më e lehtë se kurrë, por pikërisht kjo lehtësi mund të kthehet në varësi. Në vend që të lexojmë, të kërkojmë, të analizojmë dhe të verifikojmë, gjithnjë e më shpesh ia kërkojmë makinës përgjigjen e gatshme. Dhe kur informacioni i gjeneruar pranohet pa u verifikuar, lehtësia mund të shndërrohet në keqinformim.
Rreziku bëhet edhe më i madh kur AI përdoret për çështje të ndjeshme, si shëndeti, ku një përgjigje e pasaktë mund të ketë pasoja reale. Por problemi nuk përfundon këtu. Sot mund të krijohen me AI fotografi, video dhe zëra që duken plotësisht realë. Nëse ajo që shohim dhe dëgjojmë mund të fabrikohet, çfarë do të ndodhë me të vërtetën? Çfarë vlere do të ketë një video si dëshmi e një krimi? Si do të dallojmë faktin nga manipulimi?
Rreziku bëhet edhe më shqetësues kur këtë teknologji e kanë në dispozicion individë me pasuri dhe ndikim të madh. A mund të përdoret AI për të fabrikuar prova, për të manipuluar dëshmi apo për të krijuar një version të rremë të një ngjarjeje, ndërsa një person i pafajshëm të përballet me pasojat e një krimi që nuk e ka kryer? Në një sistem ku e vërteta varet gjithnjë e më shumë nga autenticiteti i provave digjitale, çfarë ndodh kur teknologjia e bën të mundur që i pafajshmi të duket fajtor dhe fajtori të fshihet pas një realiteti të fabrikuar?
Kjo e ngre një pyetje edhe më të madhe: a do të jetë drejtësia në gjendje të mbrojë të vërtetën në një epokë kur edhe provat mund të krijohen artificialisht?
Megjithatë, shqetësimi më i madh mund të mos jetë ajo që AI është në gjendje të bëjë, por ajo që njeriu mund të harrojë ta bëjë vetë.
Nëse çdo problem zgjidhet me një pyetje, çdo tekst shkruhet me një komandë dhe çdo ide krijohet nga një algoritëm, çfarë ndodh me mendimin kritik, kreativitetin, durimin dhe aftësinë për të zgjidhur probleme? Kur edhe detyrat shkollore ua dorëzojmë makinave, a po ndërtojmë një brez më të aftë apo një brez më të varur?
Por pyetja më tronditëse shfaqet përballë një skenari që sot duket i largët, por që historia e njerëzimit nuk e përjashton: çfarë do të ndodhte nëse një katastrofë e përmasave të mëdha do të shkatërronte energjinë elektrike, internetin dhe të gjithë infrastrukturën digjitale nga e cila varet jeta moderne?
Atëherë nuk do të kishte më ekran që të tregonte çfarë të bënim, algoritëm që të jepte zgjidhjen apo AI që të mendonte në vendin tonë. Do të mbetej vetëm njeriu përballë realitetit. A do të dinte një brez i rritur me teknologjinë të ndizte një zjarr, të gjente dhe të pastronte ujin e pishëm, të siguronte ushqim, të ndërtonte një strehë apo të shëronte një plagë pa një udhëzim digjital?
Dhe këtu shfaqet paradoksi më i madh i Inteligjencës Artificiale: ajo mund ta bëjë njeriun më të fuqishëm, por edhe më të varur; mund t’ia zgjerojë mendjen, por edhe ta mësojë atë të mos mendojë më vetë. Nëse e përdorim për të zgjeruar aftësitë tona, AI mund të jetë një nga arritjet më të mëdha të njerëzimit. Por nëse e përdorim për t’iu shmangur çdo përpjekjeje mendore, rrezikojmë të humbasim pikërisht ato aftësi që na kanë bërë të aftë të krijojmë, të zgjidhim probleme dhe të mbijetojmë.
Ndoshta rreziku më i madh nuk është se një ditë AI do të bëhet më e fuqishme se njeriu. Rreziku është që njeriu, duke ia dorëzuar gjithçka AI-së, të bëhet më i paaftë pa të.
Sepse dita kur teknologjia hesht, nuk do të jetë dita kur do të na mungojë vetëm komoditeti. Mund të jetë dita kur do të zbulojmë se sa shumë nga aftësitë tona ia kemi dorëzuar makinës.
Dhe atëherë pyetja nuk do të jetë më: “Çfarë mund të bëjë AI për ne?”
Do të jetë shumë më e rëndë:
“Çfarë mund dhe çfarë dimë të bëjmë ne, kur AI të mos jetë më aty?”
ObserverKult
Lexo edhe:
