Autor: Patrick Süskind; Regjia: Ben Apolloni; Aktori: Alban Goranci; Përzgjedhja e kolonës zanore: Ben Apolloni; Përkthimi: Alba Blakaj; Kostumet: Dardana Goranci Iluyaz; Trajneret e kontrabasit: Rona Maloku, Olta Beqa; Ndriçimi: Skënder Latifi; Skenografia: Ben Apolloni.
Nga Bora Shpuza
Në skenën e vogël, por mikpritëse të Teatrit Dodona, një djalosh i ri (Alban Goranci) qëndron ulur pranë një kontrabasi të kuq, i mbështetur lehtë në një karrige. Ai endet nëpër apartamentin e tij i veshur vetëm me të brendshme dhe një këmishë të bardhë gjysmë të veshur, një paraqitje që përcjell njëkohësisht rehati dhe shpërfillje. Duke lëvizur me gjallëri, ai nis ligjërata të gjata mbi mrekullinë e fshehtë që përfaqëson kontrabasi. Një demonstrim i sofistikuar i njohurive muzikore, i mbushur me terminologji teknike, ndërthuret me pasionin e tij për instrumentin dhe gjithçka që ai simbolizon. Ai luan kontrabas në një orkestër të madhe – një punë e sigurt me të ardhura të qëndrueshme, ndonëse modeste. Kjo do të duhej ta bënte një njeri të lumtur, apo jo?
I kuq dhe madhështor, kontrabasi qëndron në qendër të skenës gjatë gjithë shfaqjes; forma e tij e harkuar të kujton modelet që pozonin për pikturat me vaj të shekullit XVIII. Muzikanti i ri rrotullohet rreth tij duke kënduar himne lavdërimi për instrumentin e dashur. Ai lëviz me hijeshinë e një valltari dhe me energjinë e një aktori të zhytur plotësisht në rolin e tij. Në një moment merr harkun dhe luan disa nota që lundrojnë në ajër si bletë të zymta. Është një kolonë zanore e pazakontë për monologun e tij, pasi tingujt janë qëllimisht jashtë tonalitetit, por përshtaten me atmosferën e përgjithshme. Papritur ndalet dhe largohet në heshtje nga kontrabasi, pa asnjë shpjegim, duke e lënë publikun të pyesë veten për arsyen.
Në gjysmën e shfaqjes atmosfera bëhet më intime, teksa aktori rrëfen histori nga fëmijëria. “Nëna ime e donte babanë tim, babai im e donte motrën time të vogël dhe mua nuk më donte askush”, thotë ai me një buzëqeshje të njomur nga lotët. Pasojnë referenca për natyrën e vetmuar të kontrabasit krahasuar me instrumentet e tjera madhore të orkestrës klasike. Pikërisht këtu çdo aspekt i jetës së tij personale dhe profesionale fillon të lidhet në mënyrë të thellë, ndërsa ai përpiqet të gjejë brigje të sigurta, por kurrë nuk arrin në tokë. Kjo është ndjesia që përshkon gjithë shfaqjen.
Sikur të mos mjaftonte kjo, ekziston edhe dashuria e pashpërblyer. Ai është i dashuruar me Sarën, sopranon e bukur që duket se nuk është fare e vetëdijshme për ekzistencën e tij. Ndërsa aktori zhytet në mundësinë e pamundur të një romance me të, imagjinon fjalët që do t’i thoshte, deri në kufijtë e deliriumit, ulur në dysheme me sytë e ngulur në qilim. Njëkohësisht, dashuria e shpallur fillimisht për kontrabasin – shpesh e ndërkëmbyeshme me Sarën në mendjen e tij – shndërrohet ngadalë në urrejtje; fillimisht e mjegullt, pastaj e hapur. Është e çuditshme të dëshmosh këtë kalim nga lidhja në shkëputje, të shohësh diçka kaq personale të kthehet në burim neverie. Jeta personale dhe ajo profesionale përzihen në një kazan ankthi që zien vazhdimisht.
Bashkimi i ndjesive arrin kulmin kur ai përqafon kontrabasin si të ishte një e dashur dhe dëgjohen psherëtima të ngrohta që sugjerojnë afeksionin e tij të thellë. Është njëkohësisht prekëse dhe e çuditshme, por bëhet e qartë se kjo është mënyra e vetme përmes së cilës ai arrin të derdhë emocionet e tij. Është pothuajse si një çlirim i ëmbël, por jo krejtësisht.
Herë pas here, monologu merr formën e një dialogu, ndërsa ai i drejtohet publikut me pyetje dhe nënkuptime që pothuajse e nxisin audiencën të përgjigjet. Në këtë mënyrë krijon një lidhje që sjell ngrohtësi dhe trishtim në masa të barabarta. Ngrohtësia buron nga personaliteti i tij; trishtimi nga vetmia. Duke u ankuar për tharjen e fytit, ai zbraz shishe pas shisheje birrat, një zakon që duket se është bërë pjesë e përditshmërisë së tij. Në fund të shfaqjes, aktori vishet me një smoking klasik. Nuk është e qartë nëse kjo është një përpjekje e vonuar për të rregulluar jetën e tij apo përgatitje për një koncert. Sido që të jetë, ai vazhdon përpara. Duhet të vazhdojë, sepse nuk njeh rrugë tjetër.
Përkthimi dhe përshtatja në shqip nga Alba Blakaj meriton vlerësim për qartësinë dhe rrjedhshmërinë e saj, duke e bërë të duket e lehtë një ndërmarrje që në të vërtetë është jashtëzakonisht komplekse. Një monodramë është një barrë e rëndë për çdo aktor, por Alban Goranci e mban atë me elegancë, duke sjellë një interpretim organik të botës së brendshme të personazhit, të mbushur me plasticitet të shkathët dhe ndjeshmëri të ëmbël-hidhur. Fiziku i tij i hollë i përshtatet rolit, por kjo nuk e pengon të mbushë skenën me interpretimin e tij plot sharm dhe fjalë.
Puna regjisoriale e Ben Apollonit sjell një ndjenjë drejtimi të butë, por të sigurt gjatë gjithë shfaqjes. Është mbresëlënëse të shihet një qasje e pazakontë dhe eklektike, ku Apolloni merr përsipër edhe skenografinë dhe përzgjedhjen e kolonës zanore. Kontrabasi mbetet vazhdimisht në qendër të skenës, ndërsa portretet e Wolfgang Amadeus Mozart, Ludwig van Beethoven, Joseph Haydn dhe Richard Wagner varen në hapësirë, me muzikën e tyre që ndërhyn në momentet kyçe të shfaqjes. Ky regjisor me përvojë tregohet njëkohësisht rigoroz dhe i kujdesshëm ndaj aktorit të tij, duke siguruar që konturet e personazhit të mbeten të qarta. Loja skenike është e pastër, megjithëse jo e thjeshtë; interpretimi është i sinqertë, ndonëse i përmbajtur.
Në fund, “Kontrabasi” (Der Kontrabaß) është një vepër thellësisht prekëse. Drama personale e një shpirti të burgosur në një ekzistencë pa miq dhe pa dashuri është një pamje e dhembshme, një tablo e zymtë nën drita të ftohta. Të gjithë e ndjemë këtë në Teatrin Dodona. Dhe ende e ndiejmë.
ObserverKult
Lexo edhe:
