Nga Astrit Hykaj
Jehona e kambanave të kishës mbërritën gjer në dhomën e gjumit dhe hapa sytë. Ishte ora dhjetë! Dita kish aguar me kohë dhe njerëzit venin e vinin lart e poshtë shkallëve. Nxora krahun nga mbulojat dhe, ashtu të kthyer në bërryl, e preha mbi ballë. I shtyrë nga forca e zakonit nisa të mendoj gjëra për të cilat kisha se përse t’i gëzohesha asaj dite, po s’më ra ndërmend asgjë që do mund të më ngushëllonte. Kohët e fundit më qe bërë çdo gjë e vështirë, nxehesha e zemërohesha për hiçgjë. Jetë marramendthi!
Banesa po mbushej me dritë, dola nga shtrati dhe u vesha. Hapa dritaren e kuzhinës dhe pa ndonjë shkak, hodha vështrimin jashtë. Që aty mund të shikoja një tel me rroba të ndera në oborr, prapa tij çati të vjetra me pamje të zymta shtëpish dy e trekatëshe. Në shpatin matanë dergjej rrënoja e një punishteje enësh balte. Me bërrylat e mbështetur në pezulin e dritares, zura të sodis pamjen me një vështrim më të ngulët. Me gjasë moti premtonte një ditë vjeshte të kthjellët, ajo kohë ku bimësia ndërron ngjyrë dhe me ngadalë vdes. Zërat nga rruga, që sa vinin e rriteshin, më joshën të dilja. Banesa thuajse e zbrazët ku tanimë bëja ecejake ngjante me një arkivol ogurzi. Mungonte stufa për t’u ngrohur, e madje dhe dyert mezi puqeshin. Në dritare vareshin do perde të përhima, muret e thata qenë rënduar me gozhdë e kunja. Shkurt, banesa ime s’të ngjallte më dëshirën e ndjekjes së ëndrrave artistike. Po megjithatë, si asnjëherë më parë, aty për aty më lindi një ide të bëja ca shkrepje jashtë në natyrë. U ndala në mes të dhomës, e me një të zgjatur të dorës rrëmbeva aparatin fotografik nga tryeza. Mora shkallëve teposhtë në heshtje dhe dola në rrugë.
Tani ora shënjonte njëmbëdhjetë. Lashë pas vetes Pazarin e Vjetër dhe mora drejt qendrës. Rrugët shkëlqenin nga shiu që kish rënë gjatë natës. Trafiku dhe njerëzit që nguteshin nëpër rrugë sikur më detyronin dhe mua të shpejtoj hapin. Më pushtoi një ndjenjë gëzimi dhe lumturie e pazakontë. Nisa të vëzhgoj kalimtarët, të lexoj pllakatet nëpër mure, ndjeva çdo vështrim tinëzar, hedhur nga brenda autobusit që më kaloi pranë. E lashë veten të lirë, i përhumbur në çdo vogëlsi, hutuar pas çdo gjëje që më mahniste. Kohët e fundit zemërohesha lehtë dhe prekesha për çdo gjë…
Kur mbërrita tek tregu i fruta-perimeve u ndala te kroi, futa dorën nën ujë dhe piva një gllënjkë. U nisa drejt qendrës, pa e prishur qejfin, pa e vrarë mendjen për ndonjë gjë. Ndalova pa kurrfarë qëllimi te qoshja e një ndërtese, ktheva majtas e hyra në rrugicë dhe thjesht ecja i shkujdesur dhe i pavëmendshëm ndaj njerëzve që shkonin e vinin. Drejt meje, në anën tjetër të rrugicës vinte njëri dhe, ngaqë e njihja, bëra një përpjekje të mos i flisja. Por ai me t’u afruar më përshëndeti me kokë dhe mua m’u kujtuan lentet.
– Ato, lentet, do t’i kthej së shpejti, – i them duke i lënë të kuptojë se nuk kam harruar.
– Ta them unë kur t’më duhen, – më kumton ai dhe vazhdon rrugën.
S’kisha për qëllim ta pyesja për Marianën dhe synoja t’ia ktheja sa më shpejt nja dy lente që ia kisha marrë hua, para pak javësh. Tani s’më hynin më në punë. Me shkrepjet që kisha ndërmend të bëja atë ditë, dola në shëtitoren Republika. Më kaploi një dëshirë e beftë për t’ia filluar sa më parë. Dora e majtë u zgjat vetiu dhe kapi aparatin fotografik. M’u bë sikur njerëzit më shikonin për çudë! Se mos mendonin që unë vërtet jam aq i dëshpëruar sa dukesha? Vazhdova rrugën, i çliruar nga përqendrimi te shkrepjet e aparatit që vërtiteshin në mendjen time. Befas m’u shtua guximi. Po më dukej vetja shumë më i aftë, thashë me vete të kthehem në studion time që t’i jepja vetes mundësi për ca shkrepje të rralla. Po kush do të pozonte për mua? S’kisha pajtuar asnjë model.
Me të mbërritur përbri Kinemasë shpejtova hapin dhe parakalova një grua. Në atë e sipër e preka me krah si padashje dhe ktheva kokën. Ajo kish një fytyrë të zbehtë rrumbullake, e cila në çast iu bë flakë e kuqe. Çuditërisht e bukur! S’di pse u skuq në fytyrë; mbase nga fjalët e ndonjë kalimtari, apo ndonjë mendim i fshehtë brenda vetes. Se mos u skuq ngase pa dashje i ceka krahun? Gjinjtë e saj të kërcyer i lëkundeshin me vrull dhe ajo shkoi dorën në flokë. Si e kishte hallin? Ngadalësova hapin dhe prapë e lashë të dilte para meje. Për një çast nuk qeshë në gjendje ta ndjek më tej, e gjithë kjo mu duk krejt e tepërt. Po, më pushtoi një dëshirë rasti, e befas më shkrepi në mendje ta ndiqja, ta frikësoja, në njëfarë mënyre ta zemëroja. Shpejtova hapin duke e lënë pas vetes për të dytën herë. Nja dhjetë hapa para saj, u ktheva me vërtik që ta shihja më mirë. Rrija dhe e vështroja ngultas dhe kur më erdhi fare pranë, bëra mënjanë.
– Po të bie kuleta! – Bashkë me fjalët ndjeva zemrën të më shtrëngojë.
Djallëzia po më shtohej dhe s’kisha ndërmend t’i shqitem. Një gjendje papajtueshmërie ecte bashkë me mua. Më kish hipur dhe më kalëronte një frymëzim i çmendur të cilin e ndiqja verbtas. S’po përmbahesha dot, sado që e qortoja veten po sillesh si i marrë. Pak e nga pak, më kaploi një ndjesi e mrekullueshme sikur të isha larg që këtu, diku në një vend të ngrohtë… o sa të ngrohtë… në det duke u larë me atë tjetrën. Pas një grimë herë ajo mbërrin te Libraria. Kisha ndaluar te dritarja dhe duke më kaluar pranë i them prapë:
– Po të bie kuleta.
– Cila kuletë, – më pyet me një zemëratë të trembur. – Pa hë, më thuaj cila kuletë? – dhe ndalet.
Çoroditja më ndjell, sytë e saj të hutuar dhe të pavendosur më mahnitin. Asaj nuk ia rrok mendja se nga më vjen gjithë kjo ndjenjë. Ajo ka veshur një fustan ngjyrë vishnje të gjatë, ngjeshur pas trupit dhe, në duar nuk mban kuletë, as çantë, asgjë prej gjëje. Megjithatë bën një lëvizje koke, thua se diç kërkon, kthehet dhe sheh rrotull në trotuar. Fytyra që i skuqej, tani ka marrë një shprehje tjetër dhe frymëmarrja i është thelluar. E tërë qenia e saj më vështronte me sytë që xixëllojnë. Iku. Vetëpërmbajtja e saj pas gjithë asaj bezdisjeje nga ana ime, më bëri të ul sytë përdhe i turpëruar. Nga mirënjohja e pastër, u tërhoqa dhe vetëm do ta ndiqja me vështrimin tim, pa e humbur nga sytë, gjersa të hynte në ndonjë vend e të zhdukej.
Te hyrja kryesore e një ndërtese klasike trekatëshe, ktheu kokën dhe njëherë para se të hynte brenda. U mbështeta për një shtyllë në zgrip të këmbësores dhe dëgjoja jehonën e hapave të saj që shuheshin. Pastaj ndodhi mrekullia! Perdja lart në katin e dytë u trazua, në çast u hap një dritare, një kokë leshverdhë u zgjat dhe dy sy m’u ngulën. Rrinim dhe vështronim njëri-tjetrin pa folur. Mendimet shigjetonin ndërmjet dritares dhe rrugës. Kur u tërhoq paksa brenda, ndjeva të shembet diçka brenda vetes, një trandje e brendshme, vëreja supet e saj që zhdukeshin ngjatë dyshemesë. Por ajo kthesë me aq ngurrim nga dritarja, theksimi në atë lëvizje supesh, më ngjau si një pohim me kokë. E ndjeja në gjak tërë atë përshëndetje të brishtë dhe në çast u ngazëlleva. Pastaj u ktheva dhe vazhdova rrugën. S’e mora guximin të ktheja kokën e të shikoja prapa, ndaj s’e mora vesh në ishte kthyer prapë në dritare. Mbase pikërisht tani ajo po rrinte në dritare duke ndjekur me sy lëvizjet e mia. E mblodha veten aq sa munda duke u larguar me hap të rëndë; këmbët po më dridheshin, ecja duke u lëkundur vetëm ngaqë qëllimisht u përpoqa ta mbaja trupin drejt. Përpjekja qe e kotë, se vazhdimisht ndieja sytë që më ndiqnin te zverku pas qafe dhe trupin ma përshkonte një dridhërimë e ftohtë. Ndjeja sytë e Marianës, ata sy aq të njohur edhe pas gjithë atyre muajve të ndarë.
Atë ditë vjeshte, i gjithë qyteti po ngrihej në këmbë ndërsa afronte ora e shëtitjes. Njerëz të qeshur përshëndesnin duke u përkulur dhe ecnin lart e poshtë shëtitores Republika. Ngjesha bërrylat fort pas trupit, në përpjekje për t’u dukur sa më i vogël dhe rrëshqita pa u vënë nga disa të njohur. Sa të gëzuar e të shkujdesur i mbanin kokat e tyre dhe sa lehtë lëkundeshin këta njerëz që shikoja, thua se qenë në një sallë vallëzimi! S’kish asnjë pikëllim, asnjë barrë mbi shpatulla, ndoshta as edhe një mendim të turbullt, asnjë dhimbje të vogël të fshehur në asnjë nga shpirtrat e tyre të lumtur. Tek ecja mes tyre, ashtu siç isha, e pata harruar tashmë dhe vetë pamjen e lumturisë. Të tilla mendime i mora me vete ndërsa ecja rrugës. Përse këta muajt e fundit qenë bërë çuditërisht kaq të vështirë për mua?! Po harroja ç’është lumturia dhe nga të gjitha anët më bezdisnin qoftë dhe gjërat më të vogla. S’mund të rrija në një stol vetëm ose të vija këmbën diku pa u ndjerë i kërcënuar nga ndodhi të parëndësishme, imtësi të mjerueshme, që hynin me zor në përfytyrimet e mia. Edhe një qen që kalonte me vrap pranë meje, e kish fuqinë t’i drithëronte mendimet e mia dhe t’i pushtonte për një kohë të gjatë. Çfarë më mundonte? Ecja rrugës duke e shoshur këtë gjë prej së cilës s’mund të hiqja dorë.
Mbërrita te Parku i qytetit dhe zura vend në një stol. Ballë meje pllaka përkujtimore e mërgimtarëve të ikur ndër vite. Edhe pasi qeshë ulur, pyetja vazhdoi të më pushtonte dhe s’më linte të mendoja për tjetër gjë. Që nga ajo ditë Maji, ku ndryshoi gjithçka, vura re t’më pushtonte me ngadalë ligështia. Isha bërë, si të thuash, krejt i dobët për t’i dhënë jetës një drejtim. Tërë qenia ime jetonte nën torturë, ndjeja dhembje në shpirt, që mezi i duroja ashtu siç duhet. Po rrija ulur dhe vetëm mendoja, shtrëngoja sytë me të parë diçka që më tërhiqte vëmendjen. Që larg më vinte në vesh kitara e studentëve të Universitetit. – Kur të shikoj; të dashuroj! – thoshte kënga! Dora më shkoi tek aparati fotografik dhe rrotullova lenten. Sakaq mendimet e çmendura s’më linin që ta shkrepja. Ato zhvendosen nga pamja që shikoja përmes lentes, tek ajo, fotografuar sa e sa herë, veshur me modën e fundit, veshur me kapele klasike, në rroba banjoje, jashtë, brenda, sido dhe kudo! Çdo gjë përreth më shpërqendronte; çdo gjë që ia ngulja sytë më linte një përshtypje tjetër.
Era i shkundte gjethet lehtas. Në atë gjendje të dëshpëruar qe e pamundur ta shkrepja aparatin qoftë dhe një herë të vetme. Tek rrija ulur në stol, me nyjat e gishtërinjve bërë grusht, e godita gjurin me vërtik. Atëbotë përjetova një ndjenjë të mrekullueshme, krejt të veçantë që s’e kisha ndjerë kurrë më parë – shkëndija të një drite të ftohtë e drithëruese sikur të kisha rimarrë një pjesë të vetes që më ish asgjësuar. Nëpër shqisa më dridhej një ndjenjë pranimi; sytë m’u mbushën me lot dhe m’u bë sikur Mariana po afrohej drejt meje… I dobët! Tallem buzagaz me këtë ndjenjë qesharake, i flas shumë ashpër vetes sime dhe me arsye, pastaj i mbyll sytë fort, për t’u çliruar nga lotët. Dhe si t’mos e kisha parë, këtu e dhjetë vite të shkuara, mundohem të sjell ndërmend fytyrën e saj… Ka diçka brenda meje që ia del mbanë veç përmes vegimeve; ato më ledhatojnë, si hija e gjysmës sime tjetër – një pjesë e vetes sime që frymon. Sapo përjetova një periudhe të fshirë prej kohësh, ndoshta gjashtë apo shtatë muaj më parë, dhe gati po fshihej në heshtje nga kujtesa ime.
Tek vija drejt qendrës, sytë më shkojnë te numri i derës në të majtë të rrugës. 19. Vetiu kthej kokën djathtas dhe sipër derës shoh numrin 93. Vazhdoj rrugën dhe s’më hiqet nga mendja kjo rastësi e pa kuptimtë. E dija fare mirë që është viti 1993. Rrugës kaloj pranë një stende afishimi me fytyrën e saj, mbi të cilën lexohej shkrimi i mëposhtëm: «Për dhëmbë që ndritin si xhevahire – Colgate!» Sytë, goja, shprehja në fytyrën e Marianës, dora e hapur me gishtat spërdredhur që zgjaten për nga lart… Kujtime të vjetra murmurova, ndërsa mendimet fluturonin përsëri në studion time kohë më parë. Karrigia e rëndë lëkundëse, dritat që e rrahin nga të katër anët, shkrepjet e njëpasnjëshme! Ah po; kohërat ishin më të mira për mua atëherë sesa tani; brenda një nate kisha harxhuar një film të tërë, plot njëzet e katër shkrepje. Tani s’mund të bëj as edhe një shkrepje të vetme!
Hyra për së dyti t’i hidhja një sy tregut të fruta-perimeve. Ndalova te perimet kur ndjeva një dorë në sup dhe u ktheva. Shitësja më thotë mirëdita!
– Mirëdita! – ia kthej unë pak si me vesvese. S’e marr vesh si mund të jetë shitëse fruta-perimesh me tërë atë bukuri të rrallë! Ndonëse unë asnjëherë s’i kisha kushtuar ndonjë vëmendje të veçantë asaj shitëseje. Ajo ia ngul sytë tërë kërshëri aparatit fotografik të varur në qafë dhe më pyet: – Çfarë ke aty brenda tij?
– Oh, është bosh, po mendoja të bëj ca shkrepje në natyrë, – i gjegjem pa vëmendje.
Ajo më peshon me sytë e saj të mëdhenj kokë e këmbë.
– Si të venë punët? – më pyet me ngadalë nën zë.
– Oh, më mirë veç prishet!
– Pra, merresh me diçka.
– Merrem me diçka? – ia kthej i befasuar. – Jam fotograf, këtë punë bëj gjithmonë!
– Ah, po, po! – ia bën dhe largohet pak si me stil. – Na bëj ndonjë foto, dimë edhe ne të pozojmë.
Bëj një hap prapa që ajo të mund t’u shërbejë njerëzve dhe shfrytëzoj rastin të vazhdoj rrugën.
Po binin hijet dhe era filloi të fëshfërinte lehtë në pemët përreth. Bëra pagesën dhe dola nga furra e bukës me një kulaç, mbushur plot me haje të gatshme. Po tani ku të shkoj? Vetiu mora një prej rrugicave dhe u ngjita lart. Aty ku mbaronin shtëpitë, eca shpatit përpjetë edhe nja njëzet hapa, u ula mbi një gur të madh e sodisja qytetin duke ngrënë. Dielli filloi të fshihej pas kodrës, mu para syve të mi. Një tufë mendimesh të lira më fluturonin në kokë. Ndjesia e ditës që po mbaron më bënte të trishtuar; vjeshta kish ardhur dhe tashmë gjithçka kish filluar të heshtte në gjumë dhe plogështi. Mizat dhe insektet sapo kishin marrë paralajmërimin e tyre të parë. Gjethet që binin nga lart në pemë fëshfërijnë në tokë, me një zhurmë si të krimbave endacakë të mëndafshit; trëndafilat qenë ndezur në ngjyrë të kuqe, me një ndjesi të ethshme në ngjyrimet e tyre të çuditshme në petalet e buta. U ngrita i shtypur nga tmerre të çuditshme, dhe bëra disa hapa të furishëm udhës teposhtë.
– Jo! – bërtita. – Do mund ta shoh dhe njëherë, patjetër! Era psherëtinte mes pemëve; po bënte ftohtë dhe s’kisha jelek. E mbylla pallton deri në fyt dhe i futa duart në xhepa. Doja të shkoja drejt e në shtëpi, po, për hir të zakonit të vjetër do të kënaqesha duke vajtur te taverna e Kasapit.
Kur hyra brenda, zura vend i vetëm në banak. Pastaj një heshtje e përgjumur më pushtoi; një dobësi e këndshme të cilës nuk u përpoqa t’i rezistoja.
– Uiski! – i them banakierit. Taverna qe plot me njerëz ulur nëpër tavolina, zërat e qeshur uleshin e ngriheshin nën fjollat e tymit të duhanit që rrinin pezull si një re e përhimë nën tavan. Zhurmë dhe lëvizje, kamerierë që shërbenin, fishkëllima dhe brohoritje pas mbarimit të çdo kënge. Më kish mundur forca e zakonit, siç kish bërë për të satën herë gjatë atyre muajve, kur këmbët më çonin vetiu te taverna me shpresën e kotë se do mund ta shikoja dhe njëherë.
– Ma mbush edhe një, – them duke zgjatur dorën bashkë me gotën e zbrazët…
Duke kthyer atë gotë, sytë më mbetën te shkallët e hyrjes kryesore që të shpinin brenda… Ja ku ishte! E bukur! Magjepsëse deri në mëkat, ajo ndaloi në sheshpushim thua se priste kthimin e një mori kokash drejt saj! Sytë mëndafsh i butë, lëkurën qelibar! Vetëm një vështrim i saj ishte po aq joshës sa një puthje; dhe kur më fliste, zëri i saj përplasej si një rreze drejt e në flakën e shpirtit tim. Për një çast harrova brengat, mjerimin tim të përulur, gjithë gjendjen time të mjerueshme. E ndieja gjakun të më rridhte si i çmendur nëpër të gjithë trupin, si në ditët para se të ndaheshim dhe me një dredhi të vogël, të gjeja rrugën time i vetëm. Atë çast në mendjen time s’kish asnjë re, asnjë ndjenjë shqetësimi dhe me aq sa ma rrokte mendja asnjë tekë, asnjë dëshirë të paplotësuar. Ngela me sy hapur, në një gjendje të plotë hutie. Ndjehesha i magjepsur. Për më tepër, zhurmat u fashitën dhe s’më shqetësonin. Errësira e butë përreth fshehu të gjithë botën nga sytë, vetëm ajo ndriçonte në qendër të vëmendjes. Më bëhet sikur tani me atë fustanin e kuq si gjaku është ulur mbi një fron me trëndafila të verdhë, dhe sapo të ngrihet e të zbresë prej tij, do të shtrijë duart drejt meje; do të buzëqeshë dhe do të më thërrasë ndërsa i afrohem: Ajo më shtrëngon dorën dhe, duke e mbajtur, më çon nëpër korridore të gjata ku turma të mëdha njerëzish bërtasin, «Urra!» nëpër kopshte të ndritshme plot me ujëvara ku qeshin dhe luajnë treqind vajza të bukura; dhe nëpër një sallë tjetër ku gjithçka është prej smeraldi; dhe këtu dielli shkëlqen. Nëpër mesore dhe galeri, buçasin kore muzikantësh dhe aroma e parfumit përhapet drejt meje. Ecim drejt dhomës së fshehtë…. Pastaj ndiej krahët e saj që më rrethojnë; fryma e saj më grish fytyrën me një pëshpëritje «Oh sa të kam pritur, i dashur! Më puth… më shumë… më shumë…»
Pastaj ndjenja budallaqe e harresë, i la vendin dëshpërimit! Mjerimi im s’kish fund. Një burrë me buzëqeshje të përmbajtur u shfaq pas shpinës së saj. Zgjati duart dhe ia tërhoqi pallton lehtas. E mbështolli në krahun e përthyer, me dorën tjetër rreth belit filluan të zbresin së bashku shkallëve teposhtë dhe zunë vend në qoshk të tavernës. Teksa dilja jashtë nga dera e pasme, një duhi ajri i pastër mu përplas në fytyrë. Gati sa s’qava nga hidhërimi që isha ende gjallë. Këmbët i hiqja zvarrë, lagur nga ethet dhe rraskapitja. Ktheva sapak kokën mbrapa dhe i thashë lamtumirë tavernës së Kasapit, ku dritaret shkëlqenin me ngjyra të verdhemta si mjalti, asaj taverne të veçantë, nga e cila askush nuk largohet pa marrë me vete edhe kujtimet.
Shtator, 2025
ObserverKult
Lexo edhe:
