Në rubrikën Personale, në ObserverKult, mysafir yni është shkrimtari, Bardhyl Zaimi.
Si ndodhi takimi i parë me letërsinë?
-Në një moshë të hershme, në shkollën fillore, kur tashmë po e lexoja me një ëndje të papërmbajtshme poezinë e Mjedës dhe Hil Mosit. Më pas, do ta lexoja Don Kishotin e Servantesit dhe ky libër do të më bart në hemisfera tjera të imagjinatës. Thjesht po ndodhte diçka e papërshkruar që më përmbushte, që po më jepte flatra për të fluturuar në një botë tjetër të magjishme. Them që ishte prekja e lehtë, skofiare e letërsisë që po ndizte brenda meje zjarrin e pashuar të leximit letrar, atë nerv kërkimesh që do të shndërrohej mëpastaj në esencë leximi, në botëformim si lexues dhe krijues për të kërkuar më tepër nga jeta, për t’i dhënë në fakt kuptim shqetësimit, dalldisë, me gjëra që nuk mund t’i gjeja në jetën e përditshme.
Kur ratë në “grackën” e saj?
-Nga prekjet e para të letërsisë tashmë isha në “grackën” e saj. Dhe, gjithë kjo vinte në një mënyrë të padiktueshme, si një ëndërr, si një përftesë e largët, që më joshte, më mbante të mbërthyer në një lloj ëndërrimi të përhershëm. Nga kjo kohë, mbase mund ta shpjegoj me atë vargun e famshëm të Holderlinit: “Njeriu është një banor poetik në këtë botë”. Nga leximet e mëvonshme, tashmë e di, që ky varg, është e kundërta e atij racionaliteti të filozofisë perëndimore, një çlirim, një lloj projektimi në ato hemisfera idealiteti dhe lirie, ku pandalshëm prek qenësia e jetës njerëzore. Me një fjalë, në letërsi po gjeja dimensionet e munguara të qenies sime, atë tronditje ontologjike që mbeten karakteristike për atë moshë, për atë miniunivers letrar që po formësohej nga magma e një idealiteti që kërkonte diçka më tepër nga totaliteti i jetës, të veçantën, përsosjen, të bukurën në thellësitë e leximit.
Kur nisët të ndiheshit shkrimtar?
-Sinqerisht, sot e kësaj dite, po e parafrazoj Borhesin, më tepër e ndjej veten lexues sesa shkrimtar. Më duket një shenjim tërësisht i “shenjtëruar” për ta ndjerë këtë përmasë si diçka që i perkasë edhe pse vjen joshës si pretendim. Nuk e di mbase kam kritere të forta në kokë, por definimi shkrimtar për mua mbetet një bekim dhe mallkim në të njëjtën kohë, që vjen ngadalshëm me gjithë peshën e golgotës së pasigurisë së përhershme. Ne, shkruajmë, por në asnjë rast nuk e dimë se çfarë mbetet. Është një pasiguri e përhershme, një dyzim mes madhështisë së çastit dhe boshit të madh që na bën ta ndjejmë veten nxënës të përjetshëm të artit të shkrimit. Sidomos kur lexojmë emra të letërsisë sonë më të mirë dhe të letërsisë së përbotshme. Të përpjestohesh në ekuacionin e definimit shkrimtar, mbetet një sfidë e përhershme, një betejë e pafundme mes grishjes, ftesës për të qenë në një farë forme i përveçëm në ekzistencën tënde dhe një pamundësie dhe pakënaqësie të përhershme për t’iu gëzuar kësaj përkatësie të përndritur të racës njerëzore. Një gjë mbetet e sigurt, nuk ka paqe në këtë dyluftim, përkundër faktit që do të dëshironim me gjithë shpirt ta ndjenim veten rehat në petkun e shkrimtarit. Pasiguritë janë aty, si bisha të vogla që ushqehen me dilemat e përhershme.
A ja keni shtruar ende atë pyetjen shumëdimensionale vetes “Pse shkruaj”?
-Në një ese të mëhershme “Bardhësi shkretëtire”, jam përpjekur t’i jap një shpjegim pyetjes ” pse shkruaj?” Sigurisht është një ese më gjatë, por në esencë po ripohoj se shkruaj për të kujtuar, për të zgjeruar kufijtë ekzistencës sime, për t’i dhënë një kuptim jetës, botës, për ta rizbuluar ekzistencën time në dimensione tjera njerëzore, për t’i dhënë zë golgotës sime, heshtjes së çmendur. Shkruaj për të ndjerë dashuritë, për të rrokur frymën njerëzore në format e kulluara të nostalgjisë, të mungesave, të gjithë asaj ekzistence parake që shfaqet në formë fragmentesh në galerinë e bukur dhe të trishtë të jetës. Shkruaj për t’u përballur me vetminë time, me fate të panumërta që kërkojnë një zë nga akullnaja e vetmive të krisura. Shkruaj për t’i ushqyer demonët e përgjumur që më mbajnë të mbërthyer në një trishtim ontologjik. Shkruaj për të zgjeruar kufijtë e lirisë, për pamjaftueshmërinë e jetës, për t’iu dhënë zë gjësendeve, vetmive të pafundme, qenies njerëzore në acaret e ekzistencës së vetë…
Çka ju bënë të veçantë si shkrimtar?
-Mbase fuqia e fragmentit, poetika e rrëfimit, ai rrëmbim pavetor që rrjedhë si ligjërim që as vetë se kuptoj. Mbase ai sens i gjuhës së fragmentit, kur nuk flasë unë, ose siç do të thoshte Hajdegeri kur “gjuha flet”.
Çka keni thënë me shkrimet tuaja?
-Testamentin e të vërtetave të mia, gjëmimet e shpirtit tim në një botë të papërkryer. Pulsin e bukur dhe të trishtë të jetës nën rrënojat e gjithë atyre narrativave totalitarizuese që e ngurtësojnë, e zvogëlojnë deri në pikëllim. Hijeshinë e kujtesës që na mban ngrohtë në acaret e zemrës, hukamën njerëzore që na përkujton gjithnjë brishtësinë e jetës, faktin që edhe në mjerimet më të thella mbetet e papërsëritshme!
Çfarë u ka mbetur ende pa thënë?
-Shumëçka. Nuk është diçka që përfundon, përkundrazi kërkimi për t’i dhënë kuptim ekzistencës sonë mbetet partiturë e përhershme, që i jep krah gjithnjë një zbulese përmes shkrimit. Gjithnjë ekziston një anë tjetër që vetëm akti krijues mund ta kap, ta mbarështrojë në një botë. Letërsia është aty për shkak se jeta nuk mjafton. Për sa kohë që ekzistenca njerëzore nuk mund të skematizohet në gjetje përfundimtare, gjithnjë do të kemi nevojë të shkruajmë, të vetërrëfehemi, t’i ripagëzojmë gjërat në universin e qenësisë sonë.
I besoni muzës apo përvuajtnisë së punës së parreshtur?
-Ekziston një frymëzim fillestar, një grishje, që mëpastaj shndërrohet në preokupim, në një torturë që ngeshëm duhet të artikulohet, të shfaqet si botë. Ky çast fillimtar duhet më pas ndershmërisht të komponohet në bazë të tonalitetit të zërit tënd. Absolutisht me përulësi, me lojërat e gjuhës, me formën, ligjërimin e përshtatshëm që duhet ta mbështjellë me stil këtë gjë të padefinuar, të mjegullt fillestare.
Sa jeni sistematik në të shkruar?
-Jam thellësisht fragmentar. Shkruaj vetëm kur kam tronditje të thella dhe asnjëherë nuk iu rikthehem shkrimeve të mia. Po e citoj edhe njëherë Borhesin, i cili thoshte se kishte turp t’i lexonte shkrimet e veta. Në fakt teksti të gjen vetë, pavarësisht se ku ndodhesh. Në çastin e duhur do të jesh aty për të, sado josistematik të jesh! Pastaj tjetër punë është nëse ke arritur që ta transkriptosh në lartësinë e duhur. Po, ç’rëndësi ka, apo siç thuhet “më mirë të udhëtosh se të arrish!” Ti shkruan dhe kjo të mjafton, të mjafton t’i ushqesh për një çast bishat e kureshtjes dhe obsesionit. Kaq!
Sikur t’fillonit nga e para, do t’bëheshit sërish shkrimtar apo jo?
-Nuk e di, një gjë mbetet e sigurt, do të isha përsëri një lexues i madh. Për të shkruar, nganjëherë njëjtësohem me Cioaranin “më mirë të isha një bari në fshat”.
ObserverKult
Lexo edhe:
