(Në 84-vjetorin e lindjes së poetit më të mirë dhe më të përkthyer shqiptar)
Nga: Blerim Valla
Titulli i këtij shkrimi (studimi të ardhshëm) “Ali Podrimja për Gjakovën dhe Gjakova për Ali Podrimjen” mund të trajtohet si një marrëdhënie e dyanshme: qyteti e formësoi poetin, ndërsa poeti ia ktheu qytetit një pjesë të shpirtit të tij të shndërruar në art.
Ali Podrimja lindi në Gjakovë më 1942 dhe aty kreu shkollimin fillor e të mesëm; pikërisht në vitet e gjimnazit nisi periudha e tij e vrullshme krijuese.
Gjakova si “vendlindje poetike” e Podrimjes
Gjakova nuk duhet parë vetëm si vendi ku lindi Podrimja, por si peizazhi i parë shpirtëror ku u formua poeti.
Një qytet me histori të rëndë, me kujtesë, me rrugë, ura, lumenj, tregti, zanate, njerëz dhe një traditë të fortë qytetare, i dha poetit jo vetëm material jetësor e poetik, por edhe një mënyrë të veçantë të perceptimit.
Podrimja e mori nga Gjakova atë që mund të quhet temperatura e vendlindjes: një përzierje të kujtesës, krenarisë, dhimbjes, revoltës dhe dashurisë.
Në një intervistë me të sa ishte gjallë, ai e kujtonte veten si gjimnazist në Gjakovë, kur poezia e tij e hershme për Kosovën e vuri në konflikt me pushtetin e kohës; madje për shkak të shkrimeve të tij u përjashtua nga gjimnazi dhe e përfundoi shkollimin privatisht.
Pra, Gjakova ishte edhe vendi ku poeti i ri e mësoi çmimin e fjalës.
Dhe pastaj ndodh e kundërta: Podrimja për Gjakovën
Podrimja nuk ia ktheu Gjakovës vetëm emrin e një qytetari të famshëm.
Ai ia ktheu një mit poetik.
Sepse Gjakova, përmes Ali Podrimjes, nuk është më vetëm një qytet në hartën e Kosovës. Ajo bëhet vendi i lindjes së njërit prej zërave më të fuqishëm të poezisë moderne shqipe.
Në këtë kuptim, Podrimja është një nga mënyrat më të fuqishme me të cilat Gjakova mund të lexohet në letërsinë shqipe.
Dhe kjo është një pasuri që qyteti duhet ta kuptojë jo vetëm si trashëgimi ceremoniale, por si kapital kulturor e letrar.
Por ka edhe një paradoks shumë interesant
Podrimja u largua nga Gjakova për të jetuar e punuar në Prishtinë dhe për të hyrë në qendrat kryesore të jetës kulturore shqiptare. Megjithatë, largimi fizik nuk nënkuptoi shkëputje shpirtërore.
Përkundrazi.
Sa më larg shkoi poeti, aq më shumë vendlindja mund të lexohet si një prani e brendshme në poezinë e tij!
Kjo është dukuri e njohur te poetët e mëdhenj: vendlindja nuk mbetet vetëm një pikë gjeografike; ajo bëhet një arkiv i brendshëm.
Prandaj titulli i këtij shkrimi mendoj se është sa i qëlluar aq edhe sygjestiv : Ali Podrimja për Gjakovën – dhe Gjakova për Ali Podrimjen. Sepse në gjysmën e parë kemi borxhin e poetit ndaj vendlindjes; në të dytën, borxhin e vendlindjes ndaj poetit.
Çfarë i detyrohet Gjakova Podrimjes?
Mendoj se Gjakova nuk duhet të kënaqet vetëm me përmendjen e emrit të tij në përvjetorë.
Ajo mund ta bëjë Podrimjen pjesë të identitetit të saj kulturor të përhershëm.
Jo ta “lokalizojë” poetin, sepse Podrimja është shumë më i madh se Gjakova, por ta paraqesë Gjakovën si një nga burimet e rëndësishme të formimit të tij poetik.
Kjo do të mund të bëhej përmes:
Themelimin e Qendrës/Muzeut Ali Podrimja;
Themelimin e Arkivit Ali Podrimja, me dorëshkrime, botime, fotografi dhe dokumente;
Themelimin e një Festivali (të përvitshëm) Ndërkombëtar të Poezisë me emrin Ali Podrimja; (kjo mund të realizohet në kuadër – ose si pjesë e festivalit “Ditët e Shqiptarit”);
Themelimin e “Çmimit letrar Ali Podrimja” (ky çmim pas vdekjes së tij veç ka filluar të ndahet nga Klubi letrar “Gjon Nikollë Kazazi” i Gjakovës për poezinë më të mirë në Mitingun e Poezisë);
Themelimin e një Itinerari Kulturor nëpër vendet e lidhura me jetën e tij;
Dhe, mbi të gjitha: përmes përgatitjes së një Monografie me titull “Gjakova e Ali Podrimjes” (për të cilën jam duke punuar unë – autori i këtij shkrimi).
Sepse edhe vetë fakti që sot ekziston interes për ta rikthyer figurën e tij në vendlindje, përfshirë edhe nderimin e tij në bronz (busti i tij i punuar nga skulptori Luan Mulliqi, i vendosur në “Parkun Kulturor Ali Podrimja” që të dyja këto janë përuruar në Gjakovë, në përvjetorin e parë të vdekjes së tij) tregon se kjo marrëdhënie vazhdon të jetë e gjallë në kujtesën e qytetit.
Gjakova i dha Ali Podrimjes vendlindjen; Podrimja ia dha Gjakovës një vend në hartën e poezisë shqipe.
Por edhe kjo do të ishte ende pak:
Gjakova ishte vendi ku Ali Podrimja e dëgjoi për herë të parë zërin e vet poetik; Ali Podrimja ishte ai që e bëri atë zë të dëgjohej përtej Gjakovës, përtej Kosovës dhe përtej kufijve të gjuhës shqipe deri në majat e poezisë moderne botërore!
Këtu, edhe qëndron madhështia e kësaj lidhjeje.
Por kjo temë sugurisht se do të mund të zhvillohej edhe më tej në një studim shumë të fuqishëm letrar me po këtë titull, ku Gjakova të mos jetë thjesht sfond biografik, por personazh i padukshëm i formimit të poetit.
Në vend të përfundimit:
Ali Podrimja i dha Gjakovës atë që vetëm një poet i madh mund t’ia japë një qyteti: një përjetësi në fjalë. Gjakova, nga ana tjetër, i dha Podrimjes atë që vetëm vendlindja mund t’ia japë poetit: kujtesën e parë, peizazhin e parë shpirtëror dhe atë rrënjë të padukshme që nuk këputet asnjëherë.
Ai u largua nga Gjakova, por Gjakova nuk u largua prej tij.
Mbeti në kujtesën e tij, në ndjeshmërinë e tij, në mënyrën si e përjetoi tokën, njeriun, humbjen, dashurinë, Kosovën dhe fjalën shqipe. Ndërsa ai, me poezinë e tij, e nxori Gjakovën nga kufijtë e një vendi konkret dhe e vendosi në një hapësirë më të gjerë: në hartën shpirtërore të letërsisë shqipe.
Prandaj, marrëdhënia mes tyre nuk është vetëm ajo e poetit me vendlindjen. Është një marrëdhënie më e thellë: e qytetit që krijon poetin dhe e poetit që krijon kujtesën e qytetit.
Gjakova i dha Ali Podrimjes një fillim.
Ali Podrimja i dha Gjakovës një vazhdim.
Dhe sot, kur flasim për njërin, është vështirë të mos shfaqet tjetri.
Sepse Ali Podrimja nuk është vetëm poet i lindur në Gjakovë; ai është një nga zërat përmes të cilëve Gjakova vazhdon të flasë.
Dhe ndoshta kjo është forma më e lartë e përjetësisë së një qyteti: të jetojë jo vetëm në gurët, rrugët dhe kujtesën e njerëzve, por edhe në vargjet e poetit të vet.
Ali Podrimja dhe vepra e tij poetike vazhdon të jetojë jo vetëm në gurët, rrugët dhe në kujtesën e njerëzve të qytetit të tij. Kurse Gjakova si vendlindja e tij vazhdon të ekzistoj, të gjalloj në vargjet e poetit të vet!
Patjetër dhe me siguri të plotë edhe deri vitin e ardhshëm – më 2027 kur bëhen dy përvjetore lidhur me jetën e veprimtarinë e Ali Podrimjes Podrimjes: kur bëhen dy përvjetorë shumë të rëndësishëm: 85 – vjetori i lindjes dhe 15 – vjetori i vdekjes së tij!
Deri atëherë po vazhdoj t’i lexoj e t’i rilexoj veprat e tij si diçka të shenjtë e hyjnore!
ObserverKult
Lexo edhe:
